Supermarkten opeens soeverein? Het is van alle tijden

Steeds meer retailers profileren zich als techbedrijf. Naast Amazon en Ocado werpen Schwarz, Colruyt, Ahold en Picnic zich ook in die strijd.

Waarom doen die bedrijven dat? Om onafhankelijk te zijn. Verrassend genoeg wordt die wens niet gevoed door de spreadsheets alleen. Schwarz Gruppe (van Lidl en Kaufland) zegt zelfs expliciet dat soevereiniteit een motief is.

Golfbewegingen

Dat grote bedrijven achter de schermen meer doen dan aan de voorkant zichtbaar is, is van alle tijden. Een bekend voorbeeld is De Telegraaf. Naast krantenbezorgers en een redactie hield 't er ook een eigen drukkerij op na, een transportbedrijf en zelfs een glaszetterij om zelf de ramen van het bedrijf te kunnen repareren. In de oorlog had je immers geleerd om niet afhankelijk van anderen te zijn; vooral soeverein blijven, zouden we tegenwoordig zeggen.

In de jaren zeventig kwamen de begrippen ‘make-or-buy’ en ‘core competence’ in de mode, en een golf van ‘outsourcing’ maakte de bedrijven weer ‘lean’.

De laatste jaren zien we opnieuw een tegenbeweging. Onder invloed van geopolitieke ontwikkelingen en milieueisen houden de bedrijven strategische competenties weer liever binnen de eigen muren. Dat kan gekke vormen aannemen. Zo kocht het Belgische supermarktconcern Colruyt zelfs landbouwgrond aan. Het magazine VILT beschreef dit als een vorm van verticale integratie: de super schuift de agrarische keten in, om meer grip te krijgen op productie en aanbod.  

Onafhankelijk

Dat ‘zelfboeren’ staat niet op zichzelf, bij Colruyt. Steeds meer dingen willen ze zelf doen. Vooral in de technologie. Colruyt stelt dat digitalisering, data en technologie nodig zijn om de eigen retailactiviteiten relevant te houden. Dus: eigen IT, eigen datacenters, eigen innovatieteams, eigen prototypes. Het levert innovatieve systemen op voor in de winkel, in het magazijn en op straat. Logimerce.nl besteedde recent nog aandacht aan het slimme winkelwagentje en de onbemande bezorgkar.

Hetzelfde soort onafhankelijkheidsdenken zien we terug bij Albert Heijn, Picnic en, in mindere mate, bij Crisp. Ahold Delhaize heeft de AH Technology Community, een soort interne denktank (maar dan wel met een paar honderd man personeel) die zelf ‘unified digital platforms’ bouwt.

Picnic presenteert zichzelf al jaren als een tech-first bedrijf. Op de eigen recruitmentsite staat letterlijk dat de techafdeling ‘at the core of it all’ staat. Picnic ontwikkelt inderdaad veel cruciale systemen zelf: een eigen WMS, eigen Warehouse Control Software, machine-learningmodellen voor demand forecasting en platformen voor app, data en operatie. De eigen fulfilmentcentra behoren volgens het bedrijf zelfs tot de meest geavanceerde en geautomatiseerde van Europa.

Technologiewedloop

Er lijkt, naast de eeuwigdurende strijd om het marktaandeel, ook een technology-battle te ontstaan. Twee soorten bedrijven delen de lakens uit: supermarkten die technologie intern ontwikkelen om de eigen operatie slimmer te maken - de Albert Heijns en de Picnics - en daarnaast de retailers die het ook inzetten als verdienmodel. Voorbeelden zijn Ocado en Amazon. Zij ontwikkelden in eerste instantie consumentenapps en warehousetechnologie voor de eigen retailoperatie, maar ontdekten dat er misschien nog meer te verdienen valt als die technologie aan derden geleverd wordt. Desnoods aan concullega-supermarkten.

Schwarz: diversifiëren

Schwarz Gruppe, de moeder van Lidl en Kaufland, is in dit speelveld een vreemde eend in de bijt. Schwarz draaide in boekjaar 2024 een omzet van 175,4 miljard euro, en had circa 14.000 winkels en 600.000 medewerkers. In 2023 concentreerde het concern alle IT-activiteiten binnen Schwarz Digits, een divisie voor cloud, cybersecurity, e-commerce en andere digitale activiteiten. Daarin ontwikkelt het bedrijf eigen technologie om als retailer vooraan te blijven lopen.

Men kiest er echter niet voor om ‘return on investment’ te realiseren door het ook aan concurrenten te leveren - zoals Ocado en Amazon dus wel doen. Wel ziet Schwarz dat tech een belangrijk verdienmodel wordt, ook bij consumenten. Dus diversifieert het bedrijf. Tech wordt naast food en non-food een derde productgroep. Het is tegelijkertijd een iets andere manier om de investeringen toch nog terug te verdienen.

Een concreet voorbeeld is de bouw van een mega-datacenter in Lübbenau, een investering van 11 miljard euro. Schwarz gebruikt het natuurlijk zelf, maar gaat er ook de markt mee op. Via STACKIT, de cloudtak, richt Schwarz zich op zorg, industrie en overheid.

Een ander voorbeeld van de diversificatie is het recente belang van 9,9 procent in telecombedrijf 1GLOBAL, waarmee (via Lidl) telefoniediensten aan consumenten verkocht gaan worden.

Soevereiniteit

Even terug naar de - vaak onbewuste - zoektocht naar onafhankelijkheid, gedreven door geopolitieke ontwikkelingen en milieuaspecten. Ook wat dat betreft is Schwarz interessant. Met het datacenter en de andere technologieën richt het bedrijf zich expliciet tot organisaties die gevoelig zijn voor compliance, databescherming en Europese hosting. Hier klinkt voor een goede verstaander in door dat het bedrijf oog heeft voor de gevaren van een al te grote afhankelijkheid van niet-Europese leveranciers.  

In dat verband is het ‘huwelijk’ met voetbalclub FC Bayern München opvallend en illustratief. Schwarz sponsort Bayern, maar het levert ook hosting en andere technologiediensten aan de club. STACKIT werd bijvoorbeeld gekozen als aanvulling op het eigen datacenter van FC Bayern.

Al bij de start van de samenwerking had men het over twee thema’s: digitalisering en circulariteit. De technologie van Schwarz moest helpen bij de recycling en gesloten kringlopen rond het stadion, terwijl het ook de digitale clubomgeving veiliger en beter beheersbaar kon maken. STACKIT zegt op zijn eigen site dat het op die manier samen met Bayern werkt aan de ‘digital sovereignty’ van de club. En ook de Financial Times meldde dat Bayern de samenwerking met Schwarz juist aantrekkelijk vond vanwege die digitale soevereiniteit.

Terwijl de regering in Nederland nog steeds vindt dat het uitbesteden van DigiD ‘een marktdingetje’ is, zien we een Duitse supermarkt een andere richting aanwijzen. Schwarz’ eigen formulering is veelzeggend: het datacenter in Lübbenau moet de digitale toekomst van bedrijven en de publieke sector ondersteunen en de basis leggen voor een eerste Duits-Europese hyperscaler.