Is de stoep van ons of van de bezorgrobots?

Wij mogen ons dan opwinden over fatbikes, in Engeland zijn het autonome bezorgrobots die wandelaars het leven onmogelijk maken. Dat beweert althans een Britse voetgangersorganisatie.

Het lijkt komkommernieuws, maar het is een serieuze kwestie: mag een supermarkt de openbare stoep gebruiken als logistieke corridor?

Protestactie

Kleine witte boodschappenrobots rijden zelfstandig door Engelse woonwijken. Schattig om te zien, maar een sluimerend gevaar voor de samenleving. Het Britse medium Grocery Gazette heeft het nog net niet over een volksopstand tegen supermarktketen Co-op, die de robots op pad stuurt.

De directe aanleiding voor het artikel is een protestactie van Living Streets, een Britse belangenorganisatie voor voetgangers. Die heeft bij Co-op en de Britse regering aan de bel getrokken over de alsmaar uitdijende bezorgroedel die het trottoir terroriseert.

Zelfstandig naar afleveradres

Co-op werkt sinds 2018 samen met het in Estland opgerichte Starship Technologies, de fabrikant en exploitant van de elektrische robots.

De kleine zeswielige karretjes zijn vooral geschikt voor een paar snelle, vergeten boodschappen: melk, een brood of wat hapjes voor de visite die onverwachts kwam. De klant bestelt het via een app van Starship. Vervolgens worden de boodschappen gepickt in een lokale Co-op winkel, die als micro-fulfilmentcenter fungeert. Een medewerker zet de bestelling in het karretje, waarna het zelfstandig naar het afleveradres rijdt. Volgens Starship kunnen ze bij aankomst een liedje afspelen, en praten.

De robots bewegen zich voornamelijk over trottoirs en andere voetgangersroutes. Ze rijden - geruisloos - ongeveer 6,5 kilometer per uur en gebruiken camera’s, radar, sensoren en kunstmatige intelligentie om obstakels te herkennen. Wanneer een robot een situatie niet zelfstandig kan oplossen, kan een medewerker op afstand meekijken en ingrijpen.

Politieke boodschap

Door hun bescheiden formaat en de geringe snelheid lijken de robots op het eerste gezicht tamelijk onschuldig. Het probleem zit volgens Living Streets ergens anders: de robot rijdt niet op de weg, maar tussen de voetgangers door.

Living Streets voert aan dat de trottoirs al vol staan met geparkeerde bestelbusjes, reclameborden, fietsen, laadpalen en ander straatmeubilair. Co-op voegt daar een onvoorspelbaar bewegend obstakel aan toe. Vooral rolstoelgebruikers, mensen met een visuele beperking, ouderen en ouders met kinderwagens zouden daarvan hinder ondervinden. Een robot hoeft iemand niet daadwerkelijk aan te rijden om een gevaarlijke situatie te veroorzaken. Op een smal trottoir kan een stilstaand voertuig voldoende zijn om iemand van de stoep af, naar de rijbaan te dwingen.

“Pavements are for people”, stelt Catherine Woodhead, directeur van Living Streets. Het is vooral een politieke boodschap. De organisatie verzet zich niet alleen tegen de overlast, maar tegen het hele idee dat een commerciële organisatie zich de openbare stoep zomaar toe-eigent, zonder democratische procedure.

Standaard bezorgoptie

De actie van Living Streets zou de indruk kunnen wekken dat de bezorgrobots een nieuwe, experimentele technologie zijn. Niets is minder waar. De samenwerking tussen Co-op en Starship begon al in 2018 in Milton Keynes. Daarna werd de dienst uitgebreid naar omliggende gebieden. De robots zijn in Milton Keynes inmiddels zo gewoon dat The Guardian hun ritjes omschreef als “an average Thursday in Milton Keynes”. In goed Nederlands: business as usual. Een verslaggever liep een keer mee met een bestelling. Het startpunt was een plaatselijke Co-op. De robot ontweek voetgangers, wachtte voor een moeder met een kinderwagen en bereikte de klant binnen vijf minuten.

Ook de website van Co-op bevestigt dat de robot inmiddels een ‘standaard bezorgoptie' is. Bij de vestiging aan Newton Road in Bletchley staat ‘Starship robot delivery’ gewoon tussen Deliveroo, Uber Eats en Just Eat. Dat is ook het geval bij andere Co-op-winkels in Milton Keynes, zoals Tower Crescent in Neath Hill.

Wettelijk een grijs gebied

Starship wil zijn activiteiten verder opschalen, maar loopt daarbij tegen onduidelijke regelgeving aan - en dus tegen aarzelende exploitatiepartners. Enerzijds zijn de robots niet zonder meer illegaal, anderzijds is onduidelijk onder welk voertuigregime ze vallen, welke technische eisen gelden, hoe het toezicht is geregeld en welke bevoegdheden gemeenten hebben.

De Britse regering verklaarde in mei dat zij niet betrokken is bij en geen goedkeuring heeft gegeven aan bestaande bezorgrobotoperaties. De regering onderschrijft dat het huidige juridische kader bedrijven onvoldoende zekerheid geeft om te investeren en wil daarom een nieuwe voertuigcategorie invoeren, speciaal voor Low-speed Zero Emission Vehicles. Daaronder kunnen dan bezorgrobots vallen, maar ook elektrische steps en andere kleine emissievrije voertuigen.

België kiest de rijbaan

Robotbezorging hoeft natuurlijk niet per se over het trottoir. Dat laat een pilot van Colruyt in Leuven zien, waarover Logimerce.nl eerder schreef.

Ook in Leuven worden boodschappen vervoerd met een klein, zelfrijdend elektrisch testvoertuig. De Belgische kar rijdt echter niet over de stoep, maar tussen het gewone verkeer op de openbare weg. Voor de test, die loopt tot augustus, kreeg Colruyt expliciet een vergunning van de federale mobiliteitsdienst.

Verschil Engeland en België

Net zoals in Engeland rijdt de Colruyt-robot ‘zelfstandig’ – althans, zonder chauffeur aan boord en met iemand die op afstand kan ingrijpen. Toch is er een belangrijk verschil.

De Starship-robot bepaalt tijdens een rit zelf zijn positie, route, snelheid en reactie op obstakels. Er zit dus niet voortdurend iemand met een joystick achter iedere robot. Een medewerker helpt alleen wanneer de robot een situatie niet zelf kan oplossen.

Het voertuig van Colruyt wordt permanent op afstand gemonitord; een operator heeft voortdurend zicht op het voertuig en de verkeerssituatie.

De twee projecten kiezen dus tegengestelde routes. Co-op en Starship beschikken over een uitontwikkelde autonome techniek, maar rijden op de stoep en door een juridisch grijs gebied. Colruyt heeft nog een bestuurder op afstand nodig en rijdt over de weg, maar werkt samen met de stad en de verkeersautoriteiten en beschikt daarom over een vergunning.

Van wie is de openbare ruimte?

De kwalificatie ‘gevaarlijke bezorgrobot’, waarmee Living Streets schermt, is onbewezen. Er zijn geen openbare cijfers die onderbouwen dat de Co-op-robots structureel gevaarlijker zijn dan bestelauto’s of fietskoeriers. Acht jaar dagelijks gebruik in Milton Keynes wijst niet op een technologie die brokken maakt.

Maar de waarschuwing van Living Streets mag niet worden afgedaan als een vorm van innovatieangst. Het is een feit dat de stoep onderdeel wordt van een commercieel distributienetwerk als er straks duizenden robots rondrijden. De retailer profiteert van die openbare faciliteit, terwijl voetgangers - waarvoor het bedoeld was - ruimte en veiligheid moeten inleveren.

Nog geen oplossing

De regering wil nu eerst wettelijk geregelde proeven mogelijk maken. Die tests moeten de bezorgrobots helpen aan een technisch-verkeersrechtelijke status.

Daarnaast is voorzien dat lokale overheden zeggenschap krijgen. In het wetsvoorstel staan bevoegdheden om dit soort ‘micro-mobiliteitsdiensten’ vergunningplichtig te maken. Gemeenten zouden daardoor zelf kunnen bepalen waar en onder welke voorwaarden robots mogen rijden.