PPWR: roep om uitstel wordt steeds luider

Vlak voor de toepassing van de PPWR neemt de tegenwerking toe. Is dat terecht, of zijn het smoesjes? A continuing story.

De PPWR - de Europese verpakkingswet - wordt per 12 augustus aanstaande van toepassing. De EU heeft er jarenlang aan gewerkt én voor gewaarschuwd. Maar op de valreep worden steeds meer stakeholders wakker. Plotseling dringt het tot ze door dat de PPWR geen theorie is, maar diep ingrijpt in hun verantwoordelijkheden, operationele uitvoering en kosten. Zomaar een verzenddoosje inkopen of een leuke retailverpakking ontwerpen is er niet meer bij.

Steeds meer protest

Eerst was het alleen nog een Duitse alliantie van 17 brancheverenigingen, die om uitstel vroeg. Dat was in juli van het vorige jaar. Afgelopen april werd het protest breder: ruim honderd bedrijven uit de Europese food- en verpakkingssector schreven een boze brief aan Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. En in juni van dit jaar ontdekte de Duitse detailhandel plotseling dat de PPWR de verantwoordelijkheid voor de afvalverwerking van huismerkverpakkingen raakt. Al deze protesten hebben één argument gemeen: er zouden nog te veel losse eindjes zijn en ‘12 augustus’ kon dus maar beter uitgesteld worden.

EuroCommerce

Nu is het dan weer EuroCommerce, de Europese lobbyclub van retailers en groothandels, die zich tot de Europese milieuministers richt. Christel Delberghe, CEO van EuroCommerce, stelt: “We zijn nog maar een paar weken verwijderd van de implementatie, maar belangrijke issues zijn nog onbeantwoord.” EuroCommerce vraagt om een overgangsperiode van minimaal twaalf maanden. Minimaal. Niet om de wet formeel te schrappen, maar om de uitvoering ‘werkbaar’ te maken.

EuroCommerce stelt voor dat bedrijven en toezichthouders in die twaalf maanden begeleiding krijgen, en niet meteen een boete of een andere sanctie. 

Tijdlijn

Het bezwaar van EuroCommerce klinkt redelijk. Totdat we ons realiseren dat de PPWR niet uit de lucht is komen vallen. Al in 2020 is een eerste openbare consultatie geweest. Elke stakeholder - retail, verpakkers, fulfilment, recyclers, brancheorganisaties enzovoort - kon zijn zienswijze indienen. Na een aantal tussenstappen trad de wet op 11 februari 2025 in werking, en op 12 augustus aanstaande wordt de wet in heel Europa toepasbaar. In theorie mogen lidstaten dan vanaf februari 2027 sanctioneren, als bedrijven zich niet aan de verpakkingswet houden.

Consequenties

De wet is breed: elke verpakking en al het afval valt eronder, ongeacht materiaal of herkomst. Het gaat om eisen aan ontwerp, samenstelling, herbruikbaarheid, recyclebaarheid en afvalbeheer. 

De PPWR geldt rechtstreeks in alle EU-lidstaten. Nederland hoeft de wet dus niet eerst om te zetten in een nationale variant, voordat zij geldt. Een mogelijke praktische consequentie: als een Nederlands bedrijf in Frankrijk iets op de markt brengt en de verpakking is niet ‘conform’, kan de Franse overheid straks een boete uitdelen. Of erger: kan die overheid tijdelijk verbieden dat het product daar nog langer verkocht wordt.

Voedselverpakkingen

De zorgen van de bezwaarmakers zitten vooral bij voedselverpakkingen, omdat die in de nieuwe wet qua detaillering het eerste ‘aan de beurt’ zijn. EuroCommerce wijst op de ‘Declaration of Conformity’, het administratieve pakket waarmee bedrijven moeten aantonen dat een verpakking aan de nieuwe regels voldoet. Ook vraagt de sector meer duidelijkheid over de PFAS-beperking voor verpakkingen die met voedsel in contact komen.

Al in de keten

Het meest praktische punt is: wat gebeurt er met lege voedselverpakkingen die al vóór 12 augustus zijn gefabriceerd of zelfs al ingekocht? Denk aan flessen, potten, trays, bakjes of folies die al in de keten zitten. Die kunnen niet ‘conform’ zijn, althans: hun juridische status is onduidelijk. EuroCommerce wil daarom dat zulke verpakkingen buiten de nieuwe PPWR-regels vallen, omdat het vullen van die verpakkingen pas ‘later’ plaatsvindt.

Ook lidstaten trekken aan de bel

Het protest komt niet alleen van bedrijven. Tijdens de Milieuraad van 25 juni hebben Tsjechië, Bulgarije, Italië, Letland, Polen, Roemenië, Slowakije en Slovenië aandacht gevraagd voor implementatieproblemen. Zij zeggen de milieudoelen van de PPWR te steunen, maar waarschuwen ook voor onvoldoende uitgewerkte definities, ontbrekende testmethodes en mogelijke uiteenlopende nationale interpretaties.

Dit lijkt voor de Europese Commissie een serieus aandachtspunt. De PPWR is juist bedoeld om één Europese verpakkingsmarkt te maken, met geharmoniseerde regels. Als lidstaten daar vervolgens verschillend mee omgaan, ontstaat alsnog een lappendeken - het probleem dat Brussel juist wil oplossen.

Tegengeluid

Tegelijk is er stevige kritiek op de vraag om uitstel. Milieu- en gezondheidsorganisaties zien de lobby als een poging om de PPWR alsnog te verzwakken. Die vrees is logisch: als de deur eenmaal opengaat voor uitstel, gaat daarna ook de discussie over de inhoud weer open. Dan wordt twaalf maanden respijt al snel een onderhandeling over minder scherpe regels, ruimere uitzonderingen of latere verplichtingen. In Brussel heet dat ‘werkbaar maken’. In de praktijk betekent dat meestal ‘afzwakken’.

Maar ook uit het bedrijfsleven zelf klinkt een tegengeluid. Recyclingbedrijven en circulaire spelers willen juist dat de PPWR op schema blijft. Hun argument: veel bedrijven hebben al investeringen gedaan op basis van de nieuwe regels. Kostbare recyclingcapaciteit en circulaire verpakkingsmodellen hebben geen baat bij een wet die telkens opnieuw ter discussie wordt gesteld. 

Ook de Rethink Plastic Alliance stelt dat de implementatie zonder vertraging moet doorgaan. De organisatie ziet de tekortkomingen in de wet, maar de conclusie blijft dat vertraging de doelen van de PPWR kan ondermijnen.

Onzekere uitkomst

De roep om uitstel is geen smoes. Er zijn echte uitvoeringsvragen. Maar: wie nu pas ontdekt dat de nieuwe verpakkingsregels gevolgen hebben voor het eigen bedrijf, de branche of de keten, keek misschien te lang naar doosjes en te weinig naar het dossier eromheen. Niet elke onduidelijkheid kan een reden zijn om de hele invoering te parkeren. Onduidelijkheden zullen er altijd zijn en wetgeving wordt vaak pas in de praktijk echt scherp, betogen de voorstanders.

Milieuorganisaties, recyclingbedrijven en de Commissieleden vrezen intussen uitstel, afzwakking en misschien zelfs wel een afstel-in-de-praktijk. Daarvan is immers een voorbeeld: de CSRD, de Corporate Sustainability Reporting Directive. De bedoeling van die wet was het, om impact op mens, milieu en maatschappij uit het marketingverhaal te trekken, naar een meetbare rapportage. Ook deze wet werd op het allerlaatste moment ‘werkbaar gemaakt’ via de ‘omnibus-aanpassing’. Daardoor hoeven minder bedrijven zich te conformeren, en aan minder verplichtingen bovendien. 

Eén ding is zeker: het is nog geen 12 augustus. Het wachten is op de volgende spaak, die nog even vlug in het wiel gestoken kan worden.