Bloedbad in de kartonsector

De wereldwijde markt voor verpakkingsmateriaal wordt flink opgeschud. Papier- en kartondorp Eerbeek is een van de slachtoffers en gek genoeg is e-commerce een medeoorzaak.

Vorige week ging Folding Boxboard failliet. Begin mei trof dat lot ook al buurman Coldenhove. En niet zo heel lang geleden werd collega De Hoop gesloten door de eigenaar, Stora Enso.

Wereldwijde sanering

Wat in Eerbeek gebeurt, is niet uniek. Overal in de wereld krijgt de kartonsector klappen. Packaging Dive meldde dat Amerikaanse producenten hun capaciteit al met ongeveer 9,5 procent hebben teruggeschroefd. International Paper bijvoorbeeld, hief vier Amerikaanse productielocaties op.

Voor Frischfaser Karton in Baiersbronn werd uitstel van betaling aangevraagd, RDM Group sloot de fabriek in Castellbisbal bij Barcelona, Smurfit Kappa deed dat met de Alfa d’Avignon-locatie in Le Pontet en Stora Enso beëindigde een productielijn in Ostrołęka, Polen.

Als we ook naar de fabrieken kijken waar karton tot dozen wordt verwerkt, is de saneringslijst nog langer. International Paper sloot tien Britse en Duitse verwerkingssites. Daarnaast heeft International Paper plannen om drie Spaanse verwerkers te ontmantelen. Smurfit Westrock sloot of plande de sluiting van de Duitse locaties in Hanau en Lübbecke en Mondi kondigde de sluiting aan van fabrieken in Turkije, Hongarije en Duitsland.

Waar ligt het aan?

Een bijzondere oorzaak is de voorraadophoping in de keten. Tijdens de coronaperiode werd er voor de zekerheid overal veel voorraad ingekocht. En in de jaren daarna bleven de producenten (onterecht) optimistisch. Hun verwachting was dat plasticreductie, duurzaamheid en e-commerce extra kartoncapaciteit zouden vragen. McKinsey schrijft expliciet dat de totale capaciteit werd uitgebreid, waardoor er nog meer overaanbod ontstond. Maar de al ingekochte ‘reservevoorraad’ werd natuurlijk eerst benut; in werkelijkheid daalde de marktvraag dus juist.

Daaronder liggen structurele problemen zoals stijgende energieprijzen, strengere milieueisen, hogere transportprijzen en aanvoerproblemen met grondstoffen. Tegelijkertijd is het consumentenvertrouwen al jarenlang laag, waardoor er minder wordt gekocht en er dus ook minder karton nodig is.

Grote spelers beamen dit beeld. Metsä Board zegt dat het bedrijf werd geraakt door zwakke consumentenvraag, Europese overcapaciteit en hoge grondstofkosten; ook Mayr-Melnhof verwacht dat het lastig blijft, door de afremmende consumptie en de aanhoudende overcapaciteit in karton en papier.

De e-commerceparadox

Het optimisme rond e-commerce is al even genoemd. Volgens Smithers groeide de wereldmarkt voor e-commerceverpakkingen inderdaad, en dat zal verder doorzetten. Golfkarton oftewel ‘corrugated’ - dat voor verzenddozen wordt gebruikt - is daarin dominant met bijna 80 procent marktaandeel.

Maar dit beeld zet de fabrikanten op het verkeerde been. Want intussen doen de webwinkels er alles aan om juist minder karton te gebruiken. Er wordt dus weliswaar steeds meer verstuurd, maar met relatief steeds minder karton per zending. En ook dat zet door. Er wordt steeds vaker gekozen voor kleinere dozen, maatwerkdozen, papieren zakken, enveloppen, flexibele mailers en de nieuwste ontwikkeling: verzending in de fabrieks- of retailverpakking (dus zonder extra omdoos) of in herbruikbare verpakkingen.

E-commerce groeit dus, maar de kartonvraag groeit niet even hard mee. Het fulfilmentproces wordt efficiënter, en dat gaat ten koste van de fabrieken en groothandels. Als we Amazon even als trendsetter mogen aanwijzen: het bedrijf claimt dat in Europa inmiddels één op de twee orders zonder Amazon-doos wordt geleverd: bijvoorbeeld in een papieren zak, of zelfs helemaal zonder extra verpakking.

Wet van de remmende voorsprong

Naast alle genoemde oorzaken heeft ‘Eerbeek’ ook nog eens last van een extra probleem: de locatie. De geschiedenis van Folding Boxboard gaat, net als die van Coldenhove, terug tot 1661. De Hoop werd in 1657 opgericht. De fabrieken - en heel Eerbeek - profiteerden van de omstandigheden die vroeger ideaal waren. Schoon, snelstromend water werd aangevoerd via de vele beken. De watermolens leverden vervolgens de energie om papierpulp te verwerken, te spoelen en te persen.

In de loop der eeuwen kwamen er steeds meer producenten bij. Maar het kleine dorp liep tegen de infrastructurele grenzen aan. De verouderde gebouwen en installaties, de beperkte ruimte voor fysieke uitbreiding, de milieueisen (de fabrieken liggen midden in het dorp), de smalle wegen en de toenemende energiebehoefte werden tot een last.

Het Veluwse water maakte Eerbeek zo’n beetje het epicentrum van de papier- en kartonsector. Maar tegenwoordig tellen vooral schaalgrootte, goedkope energie en arbeid, emissieruimte en logistieke efficiëntie. Het historische concurrentievoordeel dat Eerbeek ooit had, is veranderd in een nadeel.

Schaal wint

McKinsey spreekt van een structurele reset; de markt groeit minder snel en de productie wordt geconcentreerd. Minder locaties, maar wel groter en efficiënter.

Smithers verwacht dat die marktsanering in het voordeel werkt van Azië, Afrika en het Midden-Oosten. Cepi meldt dat China in 2025 al 2,9 procent meer papier en karton produceerde, terwijl de Europese productie daalde en de EU-import toenam.

Dat China meer produceert, heeft natuurlijk alles te maken met de toenemende welvaart en de zich stormachtig ontwikkelende e-commerce. Dan is het handig om de capaciteit ‘om de hoek’ te hebben, onder gunstige productievoorwaarden. Europese fabrieken moeten dus steeds vaker concurreren met regio’s die aanzienlijke energie-, arbeids-, grondstof- en schaalvoordelen hebben.