Megaboete voor Meta

Een rechter in de Amerikaanse staat New Mexico heeft Meta veroordeeld tot een boete van 25 miljard dollar. Facebook heeft zijn gebruikers jarenlang om de tuin geleid over de vraag, wat er met hun persoonsgegevens gebeurde. Ook over de manier waarop werd omgegaan met haatzaaiende berichten en desinformatie, is Facebook niet eerlijk geweest. Volgens de rechter gebeurde dat allemaal “doelbewust en systematisch”. Meta gaat in beroep: ze ziet de boete als een aanval op de vrijheid van meningsuiting.

Miljoenen overtredingen

New Mexico heeft op woensdag 21 oktober een civiele boete van 25 miljard dollar opgelegd aan Meta, het moederbedrijf van Facebook, Instagram en WhatsApp. Een jury oordeelde op 25 september dat Meta bijna 43,9 miljoen keer de consumentenbeschermingswet van de staat had overtreden. 

Dat aantal is gebaseerd op een berekening. De jury telde 26 misleidende verklaringen, uit de periode 2010 tot 2021. Het ging daarbij om uitspraken in interviews, persconferenties, toelichtingen op kwartaalcijfers en publicaties op Facebook zelf.

Voor iedere verklaring werd berekend hoeveel mensen die mogelijk had bereikt. Daarbij rekende de jury met ongeveer 1,4 miljoen Facebookgebruikers, respectievelijk 2,1 miljoen inwoners van New Mexico. Door die aantallen voor alle 26 uitspraken bij elkaar op te tellen, kwam de jury op bijna 43,9 miljoen overtredingen. 

Eigenlijk zou de wettelijke maximumboete zelfs op 219,5 miljard dollar moeten komen, uitgaande van 5.000 dollar per overtreding. Maar de rechter verlaagde de sanctie tot 25 miljard dollar. Volgens Bloomberg Law gaat het nog steeds om een van de grootste boetes uit de Amerikaanse civiele rechtsgeschiedenis.

Cambridge Analytica

De rechtszaak vindt zijn eigenlijke basis in het zogenoemde Cambridge Analytica-schandaal, dat in 2018 aan het licht kwam. Het Britse databedrijf kreeg toegang tot gegevens van ongeveer 87 miljoen Facebook-gebruikers. Vervolgens werden die profielen misbruikt voor gerichte advertenties tijdens de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016. 

Meta ontdekte dit, maar deed er te weinig mee. Facebook had gebruikers juist steeds voorgehouden dat zij zelf de controle hadden over hun persoonsgegevens en dat externe partijen daar zonder hun toestemming helemaal niet bij konden. Volgens de New York Times vertelden Mark Zuckerberg en andere Facebook-bestuurders (waaronder voormalig operationeel directeur Sheryl Sandberg) het publiek dus iets anders dan zij achter de schermen met elkaar bespraken. Dat bleek toen hun openbare uitspraken werden vergeleken met interne emails. Van de 29 onderzochte verklaringen vond de jury er dus 26 misleidend.

Bewuste strategie

Veelzeggend is dat rechter Francis Mathew in zijn twintig pagina's tellende uitspraak verder gaat dan het puur opsommen van misleidende privacybeloften. Volgens hem hanteerde Facebook een bewuste en samenhangende strategie, gericht op misleiding van het publiek. 

Zo beloofde Facebook in 2014 dat externe bedrijven niet langer zomaar gegevens van Facebook-gebruikers konden verzamelen via de accounts van hun vrienden. Daarvoor zouden die vrienden eerst zelf expliciet toestemming moeten geven. Maar volgens de rechter maakte het bedrijf, achter de schermen, uitzonderingen voor bepaalde zakelijke partners. Gebruikers werden daarover niet geïnformeerd.

Ook de privacy-instellingen boden volgens de rechter minder controle dan aan gebruikers werd voorgespiegeld. De rechter verwees hierbij naar interne communicatie waarin Zuckerberg zei dat veel gebruikers de instellingen ‘waarschijnlijk niet begrepen’. De rechter verweet Meta dat het bedrijf hier niets aan deed, maar dat het in plaats daarvan juist van die zogenaamde kennisachterstand profiteerde.

De overtredingen bleven volgens de jury niet beperkt tot persoonsgegevens. Facebook had ook misleidende verklaringen gedaan over de bestrijding van haatzaaien en desinformatie. Het platform beloofde alle gebruikers gelijk te behandelen, maar bij gewone gebruikers werd een overtredend bericht meestal meteen weggehaald, terwijl (prominente) accounts een extra check kregen. Daardoor konden berichten van bekende personen langer zichtbaar blijven.

Meta in beroep

Uiteraard bestrijdt Meta de conclusies en heeft het hoger beroep aangekondigd. Chief Legal Officer C.J. Mahoney zei tegenover Axios dat de uitspraak het vrijwel onmogelijk maakt 'om nog zaken te doen' in New Mexico.

Volgens Mahoney probeert de staat namelijk om via deze procedure een ‘belasting op meningsuiting’ in te voeren, althans om nieuwe regels af te dwingen over wat mensen online mogen zeggen. "At its core, this lawsuit seeks to impose a tax on speech to enforce new rules for what people can say online", aldus Mahoney.

Ook vertrouwt hij erop dat Meta het hoger beroep zal winnen: "We are confident we will prevail on appeal." Daarnaast stelt Meta dat een boete van deze omvang sowieso ongrondwettelijk is. Meta pleitte daarom alvast voor een maximum van ongeveer 3,45 miljard dollar. 

Het opvallende is dat Meta met zijn reactie dus nauwelijks ingaat op het centrale verwijt van de rechter: dat Facebook jarenlang zijn eigen gebruikers heeft misleid.

Kan Meta het betalen?

Een boete van 25 miljard dollar lijkt zelfs voor Meta een astronomisch bedrag. Bovendien wordt volgens het vonnis jaarlijks 15 procent rente berekend. Bij een volledig openstaand bedrag van 25 miljard dollar komt dat neer op 3,75 miljard dollar per jaar.

Niettemin laten de cijfers zien dat het bedrijf de sanctie in principe best kan betalen. Op dezelfde dag als het vonnis publiceerde Meta namelijk zijn kwartaalcijfers. De omzet bedroeg in het derde kwartaal 64,6 miljard dollar, een stijging van 26 procent ten opzichte van een jaar eerder. De nettowinst kwam uit op 9,86 miljard dollar.

Relevanter voor de boetebetaling is de financiële reserve. Op 30 september beschikte Meta over 82,45 miljard dollar, waarvan 11,22 miljard als ‘geldmiddelen’ op de balans staan; de overige 71,23 miljard bestaat uit verhandelbare effecten. De boete vertegenwoordigt dus ongeveer 30 procent van deze financiële reserve. 

Een opmerkelijke samenloop is dat Meta op 21 oktober een aandelenconstructie aankondigde, onder meer voor Muse. Wat de samenloop vooral interessant maakt, is de vraag of Meta het vertrouwen in zijn nieuwe AI-assistent met de Facebook-case niet heeft verspeeld. Reuters brengt beide ontwikkelingen terecht in één artikel samen: terwijl de rechter Meta's omgang met gebruikersdata bestraft, bereidt het bedrijf zich voor op een toekomst waarin zijn AI-assistent Muse op een nog veel grotere schaal met persoonlijke informatie van consumenten gaat werken. Reuters citeert analist Minda Smiley van eMarketer, die waarschuwt dat vragen over privacy en veiligheid alleen maar zullen toenemen wanneer AI-agenten gemeengoed worden. 

De aandelenconstructie levert Meta overigens niet meteen cash op. De boete kan er dus nog niet mee betaald worden. Het bedrijf kan er alleen in de toekomst geld mee ophalen, bijvoorbeeld voor investeringen in kunstmatige intelligentie. 

Waarschuwing voor Silicon Valley

Voor de techbedrijven mag het een waarschuwing heten dat slechts één Amerikaanse staat al zo’n enorme boete weet af te dwingen. Volgens procureur-generaal Raúl Torrez hebben machtige technologiebedrijven te lang gedaan alsof hun omvang en invloed hen boven de wet plaatsten.

De New York Times citeert jurist Vincent Joralemon van de Berkeley-universiteit. Volgens hem laat deze zaak zien dat Amerikaanse consumentenbeschermingswetten een effectief wapen zijn om technologiebedrijven aansprakelijk te stellen.