Wat goed is gaat snel: doorstart TommyTomato al na twee weken

“Zelfs de curatoren stonden ervan versteld”, schreef Quote. De vraag is: wat gaat TommyTomato 2.0 dan anders doen? Vooral qua logistiek, want dat was toch een beetje de achilleshiel. Bas Turk, medeoprichter van Tommy, vertelt het aan Logimerce.nl.

Tienduizenden schoolkinderen kregen een warme schoollunch van TommyTomato. Maar de financier haakte af. Het kwam als een donderslag bij heldere hemel. Op 1 april sprak de rechtbank het faillissement uit. De sociale media ontploften. Alom werd het bedrijf geprezen en veel mensen meldden zich met donaties. Er werd een crowdfunding opgezet en Quote 500-ondernemer Wim Beelen stortte spontaan €70.000. Op 17 april kwam, onverwacht snel, het bericht over de doorstart  ‘onder aanvoering van de ondernemers en de Rotterdamse Impact First Group.’

Kostbare superservice

Wie TommyTomato wil begrijpen, moet vooral naar het logistieke proces kijken. Het bedrijf warmt in de ochtend de schoollunches op die de vorige dag werden aangeleverd, stopt ze in warmhoudboxen, de boxen gaan in busjes en dan wordt er gereden. De aflevering is niet aan de voordeur, maar het wordt helemaal in de school gebracht, in de klas zelfs, en precies op tijd voor de lunchpauze. Dat is een superservice. Maar ook kostbaar.

“Sommige scholen hebben wel twintig klassen. Dan heb je het over meer dan 150 lunches. Je snapt wel hoeveel boxen dat dan zijn. Ja, dan ben je wel even bezig”, bevestigt Bas Turk.

Volgens Turk was het logistieke model op zichzelf helemaal niet verkeerd. “Daar was niet veel mis mee”, zegt hij. “Zeker de last mile blijft daarom overeind. Dat wordt gedaan door onze ‘health angels’: 65-plussers die de maaltijden naar de scholen brengen.”

De basis blijft dus intact. Leveranciers, keukens eigenlijk, brengen de maaltijden een dag van tevoren naar de drie hubs in Haarlem, Utrecht en Den Haag. “Eindhoven valt na de doorstart af.”  Vanaf half zeven ’s ochtends gaan de ovens aan. Daarna gaan de maaltijden in de boxen, waarin ze ongeveer vier uur warm blijven. Daarmee rijden de health angels naar de scholen. “Een chauffeur heeft dan voor vijf of zes scholen boxen in het busje. Hij rijdt dan van Haarlem naar Amsterdam of naar Alkmaar”, zegt Turk. “In ieder geval steeds binnen een straal van ongeveer dertig minuten rondom een hub.”

Minder met hagel schieten

TommyTomato 1.0 was sterk gericht op groei. Het bedrijf wilde zijn missie concreet maken: alle kinderen een gezonde maaltijd. Het gevolg was dat Tommy in steeds meer regio’s actief werd, om maar zoveel mogelijk scholen aan te sluiten. “En dat was sowieso al een stroperig en duur proces. Maar ook daar werden we steeds beter in. Een aansluitproces duurde aanvankelijk bijna honderd dagen. Op het laatst lukte dat in dertig dagen”, zegt Turk.

Na de doorstart verschuift de focus. In plaats van zo breed mogelijk, wordt nu gefocust op zo dicht mogelijk: meer scholen in de bestaande afzetgebieden, en meer deelnemende kinderen per school.

Dat klinkt als een les die meer last mile-bedrijven leerden, en helaas vaak te laat: niet het aantal adressen is doorslaggevend, maar het aantal stops per kilometer. Een busje dat toch al rijdt, moet zo vol mogelijk zitten. “En een warmhoudbox voor vier kinderen afleveren kost in de praktijk bijna net zoveel als een box voor twintig kinderen”, vult Turk aan. Dus niet alleen zoveel mogelijk stops per rit, maar ook zoveel mogelijk omzet per stop.

Standaardisatie is ook een aandachtspunt. “De maaltijden van de drie leveranciers kwamen allemaal in dezelfde verpakking, een soort boterkuipje. Maar wel in verschillende gewichten: 200 gram voor de onderbouw en 300 voor de bovenbouw. Dat gaan we veranderen. Aan de onderbouw gaan we ook gewoon die 300 gram leveren.”  Zoiets lijkt triviaal, maar in de logistiek zijn details zelden details. Minder variatie betekent makkelijker plannen, sneller verdelen en minder kans op fouten. Een kostenbesparing in ieder geval.

Wachten wordt werken

Opvallend is dat de health angels na aflevering niet meteen terugrijden. Zij wachten meestal een uur tot anderhalf uur, tot de lunchpauze voorbij is. Daarna worden de restanten, de bakjes en de boxen weer uit de klassen opgehaald. Die gaan terug naar de hub, waar alles wordt schoongemaakt. “Dat is veel werk”, erkent Turk. “Maar het levert ook informatie op. We zien daardoor per school, klas en regio wat er wel en niet goed wordt gegeten. Daar leren wij van en dat wordt dan weer met de keukens besproken.”

De grootste verandering die TommyTomato 2.0 gaat doorvoeren, heeft met die anderhalf uur wachttijd te maken. Die kan slimmer worden benut. Het bedrijf wil in die tijd koude lunches bij kinderdagverblijven laten bezorgen, en dan vooral bij de verblijven die in het gebied zitten waar nu al geleverd wordt. “Met één transport, binnen dezelfde route, gaan we dus zowel warm als koud leveren”, zegt Turk.

Van push naar pull

Met de stap naar kinderdagverblijven komt Tommy in een markt terecht waar ook andere spelers actief zijn, zoals Spoony. Turk ziet toch een duidelijk verschil: “Spoony is vooral een b2b-bedrijf. TommyTomato is een b2c-bedrijf, een consumentenmerk. Bij Spoony zijn de scholen de klant, bij ons zijn dat de ouders. Daarom verwachten we veel van de co-branding die we willen opzetten met een landelijke retailer. Als de ouders TommyTomato in de supermarkt tegenkomen, geeft dat vertrouwen. En dat zal doorwerken in de school of in het kinderdagverblijf.”

Failliet, maar niet zonder business

Dat TommyTomato failliet ging, betekende volgens Turk niet dat er geen business onder lag. Het probleem zat volgens hem niet in de vraag of het model ooit kon werken, maar in de fase waarin het bedrijf zat. “We hadden misschien iets te veel voorgesorteerd op groei. Geïnvesteerd in extra capaciteit. Want we hadden haast, vonden we. De gezondheid van kinderen kon niet wachten. Maar als je dat teveel aan overhead eruit had gehaald, zouden we gewoon positief draaien”, denkt Turk.

De nieuwe koers wordt dus iets minder romantisch. “We krijgen nu de kans om eerst te bewijzen dat de operatie kostenneutraal kan draaien. Met de kennis die we hebben opgedaan, verwachten we dat in ongeveer anderhalf jaar te kunnen doen”, zegt Turk. “En pas daarna weer verder groeien.” 

De doorstart is dus geen simpele reset. TommyTomato 2.0 wordt compacter, dichter en zakelijker. Minder versnipperde groei, meer standaardisatie, meer route-efficiëntie. Zelfs sociale impact moet langs de meetlat van de logistieke wetten worden gelegd.