Eten voor schoolkinderen: TommyTomato betaalde de prijs

TommyTomato is failliet. Tommy wie? Niet bij iedereen zal er een belletje rinkelen. Maar wel bij logistici. Want TommyTomato bracht maaltijden naar tienduizenden schoolkinderen. Warme maaltijden. In 2024 meldde De Ondernemer dat het bedrijf wekelijks meer dan 22.000 kinderen bereikte en sinds de start in 2020 al meer dan 1,5 miljoen lunchmaaltijden had bezorgd. 

De achterliggende sourcing en fulfilment zou al hoofdpijn veroorzaken bij een normaal logistiek bedrijf, maar het ideële TommyTomato werkte ook nog eens met mensen ‘met een afstand tot de arbeidsmarkt’, met gepensioneerden en met diverse leveranciers. Het waren meerdere hubs waarin een temperatuurkritische consolidatie plaatsvond. De lokale bezorgers hadden te maken met sterk wisselende afleverfrequenties en -tijden.

Moeilijke markt

Ook de markt zelf zat niet mee. In de eerste plaats is gezond voedsel voor schoolkinderen, anders dan in België,  hier geen regeringsprioriteit. Een van overheidswege georkestreerde vraag bleef daardoor uit. TommyTomato had dus geen andere keus dan zelf heel veel tijd te steken (te veel?) in het opbouwen van relaties met scholen, overheden, zorgverzekeraars en investeerders. En de oogst daarvan, het binnenhalen van allerlei subsidies en funding, vrat ook enorm veel energie. 

In de tweede plaats is het gezonde aanbod voor scholen erg versnipperd. Tommy opereerde in een gefragmenteerd landschap van publieke regelingen, initiatieven en ‘concullega’s’. Maar dat betekende dus ook concurrentie bij het opbouwen van contacten en het zoeken naar fondsen. Om in de race te blijven, zag Tommy zich genoodzaakt om af en toe van doelgroep of kanaal te wisselen, om ‘omzetuitstapjes’ te maken. 

Niet verrassend

Dat TommyTomato failliet is, is treurig. Vooral voor de schoolkinderen en de ouders. Wie op LinkedIn rondkijkt, merkt de overweldigende steun. Die is overwegend warm en reddingsgezind. Toch was, achteraf gezien, het faillissement misschien niet zo verrassend en alleen een kwestie van tijd. Het bedrijf zat gevangen in een zelf gecreëerde val waarin ‘opschalen’ een dwangmatig overlevingsmechanisme werd. 

Waarschuwingen

Ook op LinkedIn lezen we realistische tegengeluiden. Zo is er intussen een crowdfunding gestart, maar ‘ook dan zijn impact en idealisme niet genoeg’. Er moet een goed businessmodel zijn, ‘anders groei je jezelf kapot’. Het zijn geen aanvallen op TommyTomato, maar waarschuwingen voor een al te romantische doorstart zonder economisch fundament. 

Opvallend is dat de founder van TommyTomato, Bas Turk, zelf ook woorden kiest die dat tegengeluid bevestigen. In zijn eigen LinkedIn-post schreef hij dat TommyTomato hem heeft geleerd dat je “niet te veel, te snel, te idealistisch moet willen.” Dat lijkt op een publieke erkenning dat de onderneming zich mogelijk heeft vergaloppeerd. Ook eerder, in een interview met NCD, zei Turk al dat het model financieel ‘nog niet optimaal’ was en dat TommyTomato slimmer moest omgaan met kosten, logistiek en schaalbaarheid. 

Doorstart

Ook buiten LinkedIn klinkt de twijfel door. De Ondernemer schreef dat de directe aanleiding voor het faillissement op een conflict met investeerder LifeTree terug te voeren was, maar dat er daarnaast toch ook een “bijzonder lastig businessmodel” zichtbaar was. Want in datzelfde stuk zegt Turk dat overheid, scholen en ouders gezond eten belangrijk vinden, maar er niet genoeg geld in stoppen. 

De discussie over een eventuele doorstart laat hetzelfde patroon zien. Spoony, ook een bedrijf dat zich richt op gezonde voeding voor kinderen, onderzoekt die doorstart. Een woordvoerder zegt onomwonden dat zoiets alleen kan slagen als het model “financieel gezond is en uitvoerbaar voor scholen”. Want behalve het ingewikkelde logistieke proces en de moeilijke markt is het ook nog eens zo dat Nederlandse scholen eigenlijk helemaal geen uniforme lunchcultuur kennen.

Goed combineren

Zelfs in de pro-doorstartreacties lezen we, tussen de regels door, twijfel. In de crowdfunding-discussie suggereert een deelnemer terecht dat een rijk land zich moet schamen als 'één enkele investeerder' aan de basis moet staan van gezond eten voor duizenden kinderen. Op een andere LinkedIn-post vraagt iemand ronduit: “Zagen jullie het dan niet aankomen?” Dat zijn geen harde afrekeningen, maar wel signalen dat niet iedereen het faillissement als louter pech ziet, of als een investeerdersdrama. 

TommyTomato krijgt dus veel morele steun. En dat is terecht, als we naar de missie kijken. Maar onder dat applaus klinkt, ook terecht, een zakelijker geluid. Het goed combineren van idealisme, impact maken en geld verdienen is de kunst. Helaas zien we er te weinig succesvolle voorbeelden van.