Retourtje Valencia-Rotterdam? Kan ook met de verstrein

“CO2 besparen levert nu nog geen tastbaar geld op, maar straks wel. Heel veel geld zelfs”, denkt Fred Lessing van Fresh Rail.

Tussen Valencia en Rotterdam gaat een verstrein rijden. Aan boord: sinaasappels, citroenen, bloemkolen. En, waarom eigenlijk ook niet, wijn en sherry. Vier jaar geleden ontstond dit plan: een spoorcorridor als een bedrijfszeker alternatief voor wegvervoer. Wegvervoer dat te maken heeft met oplopende kosten als gevolg van vertragingen, slecht onderhouden wegen, milieueisen, betalen per kilometer en een enorm chauffeurstekort.

Strategische uitdaging

Volgens Eurostat vormen voeding, drank en tabak de grootste goederengroep op de weg, goed voor 312,2 miljard tonkilometer. Een extra spoorcorridor voor versproducten uit Spanje is dus niet alleen kostenefficiënt of ‘groen’, maar ook een manier om onze afhankelijkheid van de weg te verminderen. 

Volle schappen in de supermarkt zijn niet altijd meer vanzelfsprekend. Multimodaal vervoer is daarom ook een vorm van strategische risicospreiding; het draagt bij aan de voedselzekerheid. Ook de EU wil de afhankelijkheid van trucks terugdringen en stuurt aan op veerkrachtige, multimodale systemen.

Stakeholders

In Nederland werd deze strategische uitdaging opgepakt door Topcorridors, een MIRT-programma van overheid en regio. Onder deze bestuurlijke paraplu werd een publiek-private samenwerking geïnitieerd: Fresh on Track, die de haalbaarheid zou onderzoeken van een modal shift voor ‘vers’. Besloten werd tot een pilot: een wekelijkse treinverbinding met geconditioneerde containers (verschillende temperatuurzones), tussen Valencia en Rotterdam. In de toekomst kan de route worden uitgebreid naar Oslo.

De Provincie Zuid-Holland treedt op als trekker en medefinancier. Andere steunende partijen zijn IenW, het Spaanse ministerie van Transport, de Nederlandse ambassade in Madrid, ProRail en haar Spaanse pendant ADIF.

Management

Het management is ondergebracht bij Fresh Rail BV. Een moeilijke klus: bewijzen dat een papieren trein ook in werkelijkheid rijdt, met een echte lading. En vooral: op tijd en betrouwbaar.

Fred Lessing is Director Intermodal Solutions bij Fresh Rail. “Wij organiseren die pilot inderdaad van A tot Z. Het is een uitgelezen kans voor verladers en logistieke dienstverleners om te benchmarken of rail voor hún businesscase een goed alternatief is. En dan hoeft er echt niet een hele oogst citrusvruchten, zacht fruit, groenten of bloemen mee; integendeel: klanten kunnen zich committeren vanaf één lading per trein, dat is dus eigenlijk maar een vrachtwagen.”  Ook retour, van Rotterdam naar Valencia, is er volgens Lessing nu een unieke mogelijkheid om Nederlandse producten voordelig en stipt in Spanje te krijgen.

Commitment

De pilot is in theorie succesvol als logistieke partijen de trein gezamenlijk weten te vullen. “De initiële kosten worden namelijk gezamenlijk gedragen. Dus hoe meer deelnemers, hoe meer spreiding van de pilotkosten”, legt Lessing uit. 

Een belangrijke uitdaging voor Fresh Rail is dus het vinden van commitment bij verladers en andere logistieke partners. Inmiddels is ongeveer de helft van de pilottrein gecontracteerd. “Maar er zijn eigenlijk nog een paar extra ladingen nodig om echt te kunnen starten”, zegt Lessing. “Je zou namelijk alleen moeten beginnen als het verantwoord is, want zo’n eerste trein is relatief kostbaar.” 

Lessing wil de trein sowieso laten rijden, desnoods met een beetje verlies. “De Provincie Zuid-Holland wil ook rijden. Een deel van de aanloopverliezen hebben we dus ingecalculeerd. Maar ik denk dat het lukt, de gesprekken gaan de goede kant op.”

Het sein voor vertrek

Er zijn een paar redenen waarom de trein nu al niet vertrokken is. In de eerste plaats wordt dat bepaald door het teeltritme in Spanje; het ladingaanbod vlak voor de zomer is daardoor altijd wat lager.

In de tweede plaats is het project nog relatief onbekend. Lessing: “Het is best mogelijk dat veel mensen die bij de bedrijven operationeel betrokken zijn, de ins en outs van dit initiatief nog niet kennen.”  Zo is de contractvorming ‘anders dan anders’, en soms nog experimenteel.

In de derde plaats is dit voor de sector sowieso iets nieuws. “En dat is natuurlijk niet automatisch aantrekkelijk, begrijp ik ook”, zegt Lessing. ”Al met al kan er wat koudwatervrees zijn. Toch zijn er enthousiaste partijen, en dat zijn niet de minste. Denk aan Albert Heijn, Bakker Barendrecht en Nature’s Pride.”  Inderdaad liet Pieter Meints, verantwoordelijk voor Ahold Delhaize Inbound Logistics, al eerder weten waarom het bedrijf voor de trein kiest: “Wij willen hiermee CO2-uitstoot verminderen en we goedkoper uit zijn. Vanuit Italië is het veel gebruikelijker om spullen op de trein te vervoeren, zoals wij al zo'n zeven jaar doen met pasta, wijn, olie en meer.”

Continu verbeterproces

Zodra het concept zich bewijst, kan er worden opgeschaald. Dan dalen ook de kosten per verlader. “Dat is de kern van het project: gezamenlijk beginnen, laten zien dat het werkt en daarna groeien naar een efficiënter en goedkoper model”, zegt Lessing.

Op de Fresh on Track-site is dit uitgangspunt ook terug te lezen: Nederlandse overheden en de EU sturen al jaren aan op een verschuiving van weg naar spoor en water, maar er lopen ‘praktische beren’ op de weg. Het project moet dus laten zien hoe je zulke praktische barrières al doende kunt slechten.

Lessing: “Spoor ziet men als een soort risico, qua betrouwbaarheid. Maar dat is een beeldvorming die niet op feiten gebaseerd is. Een vertraging? Op zo’n afstand maakt dat niet zoveel uit. En bovendien, die pilottrein, die gaat sowieso al langzamer dan mogelijk is. We gaan er nu 50 tot 56 uur over doen. Dat is vergelijkbaar met een vrachtwagen met één chauffeur. Maar technisch kan die trein veel sneller. We hebben dus veel ‘rek’ ingebouwd.”

Lessing verwacht wel dat het opbouwen van een superefficiënte, internationale ‘corridor’ in stapjes gaat. “Daarom brengen we een continu verbeterproces op gang. Dat doen we samen met de verschillende ministeries en infrabeheerders, tot in Spanje aan toe.”

Momentum

De omstandigheden zijn nu in het voordeel van rail. De internationale ontwikkelingen en ritkosten vragen om een alternatief, misschien zelfs wel om een ‘nooduitgang’. Ook de milieukosten zijn een argument. “Valencia-Rotterdam, dat scheelt zo’n 3 ton CO2-uitstoot, oftewel 70 tot 90 procent minder CO2 in vergelijking met wegvervoer”, rekent Lessing voor. “Dat is nu misschien nog geen tastbaar geld, maar dat wordt het wel. Dat wordt heel veel geld zelfs, wat je kunt besparen door de trein te nemen, in plaats van een vrachtwagen.”

Hoe dan ook, alle neuzen wijzen naar dezelfde kant. Zo was er vorige maand nog een verladersbijeenkomst, georganiseerd door de Provincie Zuid-Holland en IenW, om met verladers en vervoerders te praten over de voorwaarden voor een betrouwbare spoorverbinding. Gezegd mag worden dat de betrokken overheden er in ieder geval alles aan hebben gedaan om het project te faciliteren. "De bal ligt nu bij de verladers", aldus een woordvoerder van de provincie.